Rủi ro tỷ giá xuất nhập khẩu không còn là vấn đề của riêng các nhà kinh tế hay chuyên gia tài chính, mà đã trở thành nỗi trăn trở thường trực của mọi doanh nghiệp đang kinh doanh trên thương trường quốc tế. Năm 2026, khi mà các yếu tố địa chính trị và kinh tế vĩ mô toàn cầu tiếp tục biến động khó lường, việc hiểu rõ và có chiến lược ứng phó với rủi ro tỷ giá là yếu tố sống còn.
Tác động hai mặt của biến động tỷ giá đến hoạt động xuất nhập khẩu
Sự tăng giá của đồng Đô la Mỹ (USD) tưởng chừng là một tin vui cho các doanh nghiệp xuất khẩu Việt Nam khi doanh thu khi quy đổi sang Đồng Việt Nam (VND) sẽ tăng lên. Tuy nhiên, đằng sau bức tranh có vẻ tươi sáng đó là những thách thức không hề nhỏ. Nhiều doanh nghiệp phụ thuộc vào việc nhập khẩu nguyên phụ liệu để sản xuất. Khi USD mạnh lên, chi phí nhập khẩu đội lên đáng kể. Không chỉ vậy, các chi phí liên quan như vận tải (logistics), kho bãi cũng thường được neo theo USD, khiến tổng chi phí bị đội lên gấp bội. Bà Kim Thu từ Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu Thủy sản Việt Nam (VASEP) đã chỉ ra thực trạng đáng lo ngại với đồng Yên Nhật khi nó giảm xuống mức thấp kỷ lục so với USD. Nguyên nhân chính được cho là do khoảng cách lãi suất ngày càng nới rộng giữa Mỹ và Nhật Bản, khi Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (Fed) có khả năng tiếp tục tăng lãi suất. Điều này dẫn đến tình trạng các nhà nhập khẩu Nhật Bản đề nghị đàm phán lại giá nhập khẩu để bù đắp thiệt hại từ sự mất giá của đồng Yên. Thậm chí, nhiều khách hàng còn đề nghị lùi lịch nhận hàng đã ký hợp đồng từ trước.
Sự sụt giảm sức mua và những điều chỉnh từ thị trường quốc tế
Không chỉ riêng Yên Nhật, đồng Euro (EUR) của châu Âu cũng chứng kiến sự sụt giảm mạnh so với USD. Dù các doanh nghiệp Việt Nam phần lớn giao dịch bằng USD, lợi nhuận của các nhà mua hàng quốc tế bị ảnh hưởng. Khi lợi nhuận giảm, nhu cầu nhập khẩu hàng hóa từ Việt Nam cũng có xu hướng bị cắt giảm. Bên cạnh đó, khi đồng nội tệ yếu đi, hàng hóa nhập khẩu trở nên đắt đỏ hơn. Điều này buộc người tiêu dùng ở các thị trường như châu Âu phải cân nhắc kỹ lưỡng hơn trong chi tiêu, ưu tiên các mặt hàng thiết yếu và có giá cả phải chăng, dẫn đến sức cầu chung bị suy giảm.
Ông Võ Văn Phục, Tổng Giám đốc Công ty cổ phần Thủy sản sạch Việt Nam, nhận định sức mua của người tiêu dùng đã giảm đáng kể từ đầu tháng 8/2022, cộng với biến động tỷ giá khiến hoạt động xuất khẩu gặp nhiều khó khăn. Ngay cả thị trường vốn có độ ổn định cao như Nhật Bản cũng phải điều chỉnh giá tăng khoảng 20% để bù đắp lạm phát, khiến sức mua vốn rất nhạy cảm với giá cả của người tiêu dùng nước này càng giảm mạnh. Các đối tác nhập khẩu không hủy đơn nhưng điều chỉnh lịch nhận hàng lùi từ 3 đến 5 tháng để chờ người tiêu dùng có thời gian làm quen với mức giá mới.
Ông Mai Bá Dũng, Chủ tịch Hội đồng Quản trị Công ty cổ phần Chế biến xuất khẩu tôm Việt, chia sẻ rằng nhiều nhà máy đang nỗ lực đàm phán để hài hòa cả giá thu mua nguyên liệu lẫn giá xuất khẩu. Đồng thời, đẩy mạnh sản xuất các mặt hàng tinh chế, vốn được Liên minh châu Âu và Nhật Bản ưa chuộng, nhằm tăng cường sức cạnh tranh cho thủy sản Việt trên thị trường quốc tế.
Các giải pháp phòng ngừa rủi ro tỷ giá xuất nhập khẩu
Trong bối cảnh thị trường hàng hóa thế giới và thị trường ngoại hối đầy biến động, các doanh nghiệp xuất nhập khẩu cần đặc biệt chú ý đến tỷ giá hối đoái giữa VND và các đồng tiền thanh toán ngoại thương. Việc lựa chọn thị trường và đồng tiền thanh toán có lợi sẽ giúp doanh nghiệp tối ưu hóa lợi nhuận và giảm thiểu rủi ro. Thạc sĩ Phan Minh Hòa, Giảng viên Kinh tế tại Đại học RMIT, khuyến nghị các doanh nghiệp cần liên tục theo dõi những biến động tỷ giá, cập nhật tình hình lạm phát, lãi suất, cũng như tác động của các sự kiện toàn cầu như đại dịch COVID-19 hay căng thẳng Nga-Ukraine. Từ đó, doanh nghiệp có thể đưa ra quyết định sáng suốt về việc lựa chọn thị trường xuất, nhập khẩu và đa dạng hóa, lựa chọn đồng tiền thanh toán có lợi, giảm dần việc chỉ sử dụng một đồng tiền duy nhất cho các giao dịch.
Để chủ động ứng phó với những biến động này, doanh nghiệp có thể áp dụng các công cụ tài chính như hợp đồng kỳ hạn forward tỷ giá. Công cụ này cho phép doanh nghiệp chốt tỷ giá giao dịch trong tương lai, loại bỏ yếu tố bất định của thị giá hối đoái tại thời điểm thanh toán. Một giải pháp khác là sử dụng bảo hiểm rủi ro ngoại hối, giúp bù đắp một phần hoặc toàn bộ tổn thất phát sinh do biến động tỷ giá. Tuy nhiên, việc áp dụng các công cụ này cần cân nhắc kỹ lưỡng chi phí và lợi ích đi kèm.
Nền kinh tế Việt Nam đang chứng kiến sự tăng trưởng mạnh mẽ của công nghiệp, đặc biệt là công nghiệp chế biến, chế tạo, đóng vai trò động lực chính cho sự phát triển. Năm 2026, ngành công nghiệp tiếp tục duy trì đà tăng trưởng, góp phần nâng cao năng lực tự chủ của nền kinh tế. Tuy nhiên, sự phụ thuộc vào nguyên liệu nhập khẩu và thị trường xuất khẩu khiến ngành công nghiệp này vẫn chịu ảnh hưởng không nhỏ từ các biến động tỷ giá.
Lựa chọn đồng tiền thanh toán thông minh và đa dạng hóa thị trường
Việc phân tích và dự báo tỷ giá hối đoái là một nhiệm vụ phức tạp, đòi hỏi sự am hiểu sâu sắc về kinh tế vĩ mô, chính sách tiền tệ và các yếu tố ảnh hưởng đến cung cầu ngoại tệ. Đối với các doanh nghiệp, thay vì cố gắng dự báo chính xác mọi biến động, việc tập trung vào các chiến lược quản trị rủi ro linh hoạt và hiệu quả là quan trọng hơn. Đa dạng hóa thị trường xuất nhập khẩu cũng là một cách giảm thiểu sự phụ thuộc vào một vài thị trường nhất định, từ đó giảm thiểu tác động của biến động tỷ giá tại một quốc gia cụ thể.
Việc áp dụng các biện pháp phòng ngừa rủi ro tỷ giá xnk không chỉ giúp doanh nghiệp bảo vệ lợi nhuận mà còn củng cố niềm tin của đối tác, đảm bảo sự ổn định và bền vững cho hoạt động kinh doanh trong dài hạn. Doanh nghiệp cần xem xét kỹ lưỡng các lựa chọn như hợp đồng kỳ hạn, quyền chọn ngoại tệ, hoặc các sản phẩm phái sinh khác phù hợp với quy mô và đặc thù hoạt động của mình.
Ngoài ra, việc cập nhật kiến thức về các loại tỷ giá hối đoái, như tỷ giá cố định, tỷ giá động hay tỷ giá kép, cũng rất quan trọng để doanh nghiệp có cái nhìn tổng quan về cơ chế hoạt động của thị trường ngoại hối. Hiểu rõ cách thức các chính sách quản lý ngoại hối của các quốc gia có thể ảnh hưởng đến tỷ giá sẽ giúp doanh nghiệp đưa ra quyết định kinh doanh phù hợp hơn.
Doanh nghiệp có thể tìm hiểu thêm về NGHIỆP VỤ NGOẠI THƯƠNG & VẬN TẢI để có cái nhìn toàn diện hơn về các yếu tố ảnh hưởng đến chuỗi cung ứng quốc tế.
Lời kết và khuyến nghị
Tóm lại, biến động tỷ giá USD và các đồng tiền mạnh khác là một thực tế không thể tránh khỏi trong thương mại quốc tế. Thay vì xem đó là một mối đe dọa, các doanh nghiệp cần xem đây là cơ hội để tái cấu trúc hoạt động, nâng cao năng lực quản trị rủi ro và tìm kiếm những lợi thế cạnh tranh mới. Việc áp dụng các công cụ phòng ngừa rủi ro, đa dạng hóa thị trường và đồng tiền thanh toán, cùng với việc liên tục cập nhật thông tin kinh tế vĩ mô, sẽ giúp doanh nghiệp không chỉ tồn tại mà còn phát triển mạnh mẽ trong một môi trường kinh doanh đầy biến động.
Để có thể phòng ngừa rủi ro tỷ giá xuất nhập khẩu một cách hiệu quả, các doanh nghiệp nên bắt đầu bằng việc đánh giá mức độ nhạy cảm của mình với các biến động tỷ giá, sau đó xây dựng một chiến lược quản trị rủi ro phù hợp, có thể kết hợp nhiều công cụ và phương pháp khác nhau. Tham khảo các chuyên gia tài chính hoặc các đơn vị tư vấn uy tín cũng là một lựa chọn thông minh để đảm bảo rằng các quyết định đưa ra là tối ưu nhất cho hoạt động kinh doanh.
Tìm hiểu thêm về các khía cạnh liên quan đến giao dịch quốc tế bằng cách truy cập Trang chủ để cập nhật những thông tin hữu ích nhất.
Cuối cùng, việc hiểu rõ và ứng phó chủ động với rủi ro tỷ giá xuất nhập khẩu là chìa khóa để doanh nghiệp Việt Nam có thể vững bước trên con đường hội nhập và phát triển bền vững trong kỷ nguyên kinh tế số.